خرید قسطی با ترب‌پی
۴ قسط، بدون کارمزد
بدون ضامن، بدون چک
اگر تا‌به‌حال یک ظرف سرامیکی دیده باشید که زیر نور، رنگش از طلایی به بنفش و از صورتی به سبز تغییر می‌کند، آن جلوه‌ی جادویی نامی دارد: لعاب لاستر. این لعاب یکی از قدیمی‌ترین و در عین حال لوکس‌ترین تکنیک‌های تزئینی در دنیای سفالگری و سرامیک‌سازی است؛ تکنیکی که هزار سال پیش هنرمندان ایرانی و بین‌النهرینی با آن شاهکار می‌ساختند و امروز هم روی ظروف هنری، کاشی‌های تزئینی و حتی ماگ‌های روزمره دیده می‌شود.
.
لعاب لاستر نوعی لعاب تزئینی در سفالگری است که پس از پخت، لایه‌ای فوق‌نازک از یک فلز — معمولاً مس، نقره، طلا یا پلاتین — روی سطح لعاب‌خورده‌ی سفال ایجاد می‌کند. حاصل این کار، سطحی است با درخششی فلزی، براق و اغلب رنگین‌کمانی که بسته به زاویه‌ی نور، رنگ‌های متفاوتی از خود نشان می‌دهد.
نکته‌ی جالب اینجاست که این لایه‌ی فلزی آن‌قدر نازک است که حتی با میکرومتر اندازه‌گیری می‌شود؛ همین نازکی فوق‌العاده است که باعث می‌شود لعاب لاستر رفتار نوری منحصربه‌فردی از خود نشان دهد.
پاسخ این پرسش در فیزیک نور نهفته است، نه در ترکیب رنگدانه‌ها. به دلیل نازکی فوق‌العاده‌ی لایه‌ی فلزی، پدیده‌ای به نام تداخل نوری (Thin-film Interference) رخ می‌دهد. این دقیقاً همان اتفاقی است که در حباب صابون یا لکه‌ی روغن روی سطح آب می‌بینید: نور وقتی به یک لایه‌ی فوق‌نازک برخورد می‌کند، بخشی از آن بازتاب می‌شود و بخشی دیگر از لایه عبور کرده و از سطح زیرین بازمی‌گردد. این دو موج نوری با هم تداخل می‌کنند و بسته به ضخامت لایه و زاویه‌ی دید، طیف‌های رنگی متفاوتی به چشم می‌رسد.
به همین دلیل است که یک ظرف با لعاب لاستر، هیچ‌وقت یک رنگ ثابت ندارد؛ با چرخاندن ظرف زیر نور، رنگ‌ها زنده می‌شوند و جابه‌جا می‌شوند — جلوه‌ای که هیچ رنگدانه‌ی معمولی نمی‌تواند تقلید کند.
ساخت یک اثر با لعاب لاستر، کاری آسان و یک‌مرحله‌ای نیست. معمولاً این فرایند در سه مرحله‌ی پخت انجام می‌شود:
این بخش، حساس‌ترین قسمت کل فرایند است. کوره باید در حالت احیا یا کاهش اکسیژن قرار بگیرد؛ یعنی سوخت بیشتری نسبت به اکسیژن ورودی به کوره وارد می‌شود. در این شرایط کم‌اکسیژن، اکسیژن موجود در نمک‌های فلزی (مثل نمک مس یا نقره) از آن‌ها جدا می‌شود و فلز خالص، به‌صورت یک لایه‌ی بسیار نازک، روی سطح لعاب رسوب می‌کند. همین رسوب فلزی خالص است که آن درخشش آینه‌ای و متالیک معروف را به وجود می‌آورد. اگر کوره اکسیژن کافی داشته باشد، این واکنش احیایی رخ نمی‌دهد و لاستر شکل نمی‌گیرد؛ به همین دلیل کنترل دقیق دما و اتمسفر کوره در این مرحله، تعیین‌کننده‌ی کیفیت نهایی کار هنرمند است.
لعاب لاستر یکی از عمیق‌ترین ریشه‌های تاریخی را در میان تکنیک‌های سفالگری دارد. این هنر نخست در بین‌النهرین پدید آمد و سپس در دوران اسلامی، به‌ویژه بین قرن نهم تا سیزدهم میلادی، در سه کانون بزرگ هنری یعنی ایران، سوریه و مصر به اوج شکوفایی خود رسید.
در ایران، سفال‌های لاستردار کاشان و ری از شاخص‌ترین و باارزش‌ترین نمونه‌های این هنر به شمار می‌روند؛ آثاری که امروز در موزه‌های معتبر جهان نگهداری می‌شوند و نشان‌دهنده‌ی مهارت بی‌نظیر سفالگران ایرانی در کنترل دمای کوره و ترکیب مواد فلزی هستند. این آثار معمولاً با نقوش انسانی، حیوانی، گیاهی و خوشنویسی همراه بودند و به دلیل درخشش طلایی‌شان، در دربارها و میان اشراف جایگاه ویژه‌ای داشتند.
بسته به نوع فلز به‌کاررفته و جلوه‌ی نهایی، لعاب لاستر در چند دسته‌ی اصلی طبقه‌بندی می‌شود:
هر کدام از این لاسترها می‌توانند بر پایه‌ی آب یا روغن ساخته شوند؛ لاسترهای روغنی معمولاً به دمای پخت بالاتر و کنترل دقیق‌تری نیاز دارند، در حالی که نمونه‌های پایه‌آب با دمای پایین‌تر نیز نتیجه‌ی مطلوبی می‌دهند.
اگرچه لعاب لاستر ریشه‌ای باستانی دارد، اما همچنان زنده و پرکاربرد است. امروزه از این تکنیک در سه حوزه‌ی اصلی استفاده می‌شود:
یکی از محبوب‌ترین کاربردهای امروزی لعاب لاستر، روی ماگ‌های سرامیکی لوکس و لاکچری است؛ ظروفی که علاوه بر کاربرد روزمره، به دلیل درخشش طلایی یا رنگین‌کمانی‌شان، جلوه‌ای خاص و هدیه‌ای متفاوت محسوب می‌شوند. اگر به دنبال ظرفی هستید که در کنار کاربرد روزانه، حس و حال هنری هم داشته باشد، می‌توانید مجموعه‌ی متنوع ماگ‌های سرامیکی را مشاهده کنید؛ طیفی از طرح‌ها که برخی از آن‌ها با همین جلوه‌ی لاستری و متالیک تزئین شده‌اند و انتخابی متفاوت برای استفاده‌ی روزانه یا هدیه‌دادن به شمار می‌روند.
از آنجا که لایه‌ی فلزی لاستر بسیار نازک است، رعایت چند نکته در نگهداری اهمیت دارد:
لعاب لاستر ترکیبی است از علم، هنر و تاریخ؛ فرایندی که در آن فیزیک نور، شیمی فلزات و مهارت دست هنرمند در کنار هم قرار می‌گیرند تا سطحی خلق شود که هرگز یک رنگ ثابت ندارد. از سفال‌های باستانی کاشان تا ظروف مدرن امروزی، لعاب لاستر همچنان یکی از جذاب‌ترین جلوه‌های دنیای سرامیک باقی مانده است.
لعاب لاستر نوعی لعاب تزئینی در سفالگری است که لایه‌ای فوق‌نازک از فلز (مس، نقره، طلا یا پلاتین) روی سطح لعاب‌خورده ایجاد می‌کند و جلوه‌ای درخشان و رنگین‌کمانی به اثر می‌بخشد.
به دلیل نازکی فوق‌العاده لایه فلزی، پدیده تداخل نوری رخ می‌دهد؛ درست مثل حباب صابون یا لکه روغن روی آب، رنگ با تغییر زاویه دید عوض می‌شود.
معمولاً در سه مرحله: بیسکویت، لعاب شیشه‌ای، و در نهایت لعاب لاستر که در دمای پایین‌تر (حدود ۶۰۰ تا ۸۰۰ درجه) پخت می‌شود.
چون در این شرایط اکسیژن از نمک‌های فلزی جدا می‌شود و فلز خالص به‌صورت لایه‌ای بسیار نازک روی سطح رسوب می‌کند.
به بین‌النهرین و سپس دوران اسلامی (قرون ۹ تا ۱۳ میلادی) در ایران، سوریه و مصر برمی‌گردد؛ سفال‌های لاستردار کاشان و ری از شاخص‌ترین نمونه‌های آن هستند.
در سفال هنری، کاشی‌های تزئینی، و ظروف چینی لوکس از جمله ماگ‌های سرامیکی برای ایجاد جلوه‌ای اشرافی و متمایز استفاده می‌شود.
فروش انواع ماگ لاکچری و لوکس و فانتزی در بکتاش بانی
